डॉ. महेंद्र मोहन गुजर
मु. पो. ओणी
ता. राजापूर, जि. रत्नागिरी
आरोग्य अभियानातून स्वच्छतेचा संदेश; निरोगी गांव, निर्मल गाव हाच उद्देश
आरोग्य म्हणजे नुसते शरीराचे आजार व त्यावरील वैध्यकीय उपाय नव्हेत. आरोग्याकडे सर्व दृष्टीने पाहिले पाहिजे. म्हणजे लक्षात येईल आरोग्याचा विचार हा सर्वांगीण झाला पाहिजे. मुळात सद्यस्थित लांजा-राजापूर मधील शासकीय रुग्णालयीन सुविधा अपुऱ्या आहेत हे खरय. त्या सक्षमपणे येथील जनतेला मिळाव्यात यासाठी “मुचकुंदी परिसर विकास संघ” फार उत्तमप्रकारे काम करीत आहे. सरकारी आरोग्यसेवेचा लाभ घेताना येथील जनतेची गैरसोय होत आहेच. त्यावर रडत न बसता एकविचाराने, एकजुटीने अव्यवस्थेवर आवाज उठविणे गरजेचे आहे. शासन, प्रशासन यांना गैरसोयी निदर्शांत आणून देणे आपला अधिकार आहे. आरोग्य ही मुलभूत गरज आहे. त्यामुळे समाजातील दुर्बळ घटकांपर्यंत या सेवेचा लाभ घेता. कारण हा आपल्या सर्वांचाच हक्क आहे आणि तो आपल्याला मिळवलाच पाहिजे. आरोग्य सेवेअंतर्गत
मुलभूत गरजा जर मिळत नसेल तर ती जनतेच्या हक्काची पायमल्लीच.
आरोग्य सुविधांवर बोलताना आपल्या लक्षात येईल की, छोट्या छोट्या रोगाचे निदान करावयाचे असेल तरीही येथील लोक खाजगी दवाखाने गाठतात. बहुधा याची अनेक कारणे असू शकतात. वैद्यकीय कर्मचारी यांच्या निवस्थानाची योग्य सोय नसल्याने ग्रामीण ठिकाणी काम करण्यास थोडी नाराजी आणि त्यामुळे सहसा ग्रामीण भागाकडे वळत नाहीत. अपुऱ्या मनुष्यबळामुळे वैद्यकीय कर्मचारी यांच्यावर आधीच ताण असतो. अपुऱ्या साधनसामुग्री व मनुष्यअभावी सरकारी रुग्णालयात दिरंगाई किंवा तसे मार्गदर्शनही मिळत नाही. सध्यस्थितीत आवश्यक यंत्रणे आणि वैद्यकीय तज्ञ यांची रिक्त जागा भरणे आवश्यक आहे. यासाठी शासनाने जिल्हा रुग्णालायासोबत तालुक्याच्या आरोग्य केंद्राकडे विशेष लक्ष्य घालून सेवा सक्षमपणे राबविण्यासाठी प्रयत्नशील असावेत. पण आज मात्र फार संकुचित पद्धतीने या प्रश्नांकडे पाहिले जाते. माझ्या गावात सरकारी दवाखाना (PHC) उपकेंद्र अगदीच नाहीतर आशा कार्यकर्त्या आहेत आणि आम्हाला वेळेवर लसीकरण केले तसेच गरजेला औषधे दिली म्हणजे झाले अशी मनाची समजूत आहे. हे फार वाईट आहे.
मित्रहो, आरोग्य सुविधांकरिता विचारमंथन करत असतना प्रथम आपण ग्रामपातळीवर प्राथमिक पद्धतींचा अवलंब करून आपण स्वतःचे आरोग्य सदृढ ठेवण्यात यशस्वी होऊ.
i) आरोग्य पाणी, ii) शुद्ध पाणी आणि iii) आरोग्याबद्दलची अंधश्रद्धा.
स्वतःचे आरोग्य जपणूक करणे हे देखील आपले आद्य कर्त्यव्य आहे. सार्वजनिक आरोग्य, जलविषयक आरोग्य, सामुदायिक आरोग्य या बाबी बघणे तितकेच गरजेचे आहे. त्याला आपल्या ग्रामपंचायतीपासून सुरुवात करणे महत्वाचे आहे. त्यासाठी प्रथम ग्रामपंचायतीचे आरोग्य म्हणजे काय तर सदस्य सुज्ञानी असणे आवश्यक आहे. त्यांना आपल्या गावातील आरोग्यासाठी आवश्यक काय गोष्टी करता येतील याची जाणीव असणे महत्वाचे आहे. त्यासाठी स्वताच्या घरापासून सुरुवात करावी लागेल. घरात पुरेसा उजेड, घर परसवन स्वच्छ असणे, सांडपाण्याची योग्य व्यवस्था इत्यादी गोष्टी करता येतील. यात घरातील व भोवतालच्या केर कचऱ्याचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. अशाप्रकारे सदस्यांनी स्वतःचा आदर्श निर्माण करावा. त्यानुसार गावातील सर्व घरांचे नियोजन व अंमलबजवाणी होणे फार गरजेचे आहे. आरोग्य अभियान राबवून ग्रामपंचायत पिण्याच्या पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन, जलस्रोत, सार्वजनिक व खाजगी जलपाण्याची स्वच्छता जपणूक करू शकते. तसे विचार मनात आणले पाहिजे. वेळोवेळी निर्जंतुकीकरण करणे, नेहमी पाणी तपासणी करणे. सर्व ग्रामस्थांना १२ महिने पुरेसा पाणीपुरवठा करणे जेणेकरून वैयक्तिक आरोग्याची काळजी घेतली जावू शकते. शालेय आरोग्यावर विध्यार्थी कर्मचारी यांचे आरोग्य व १००% लसीकरण याबाबत जागृत असणे. यावर ग्रामपंचायत आपल्या गावातील लोकांची काळजी घेऊ शकते. सार्वजनिक पाण्याच्या ठिकाणी अस्वच्छता किंवा आरोग्याला अपायकारक द्रव्य मिसळत असेल तर त्यावर बंधने घालावीत. अशाप्रकारे आपण मुळातच रोग जडण्यापासून स्वत:ला पर्यायाने गावाला निरोगी बनवू शकतो.
यासोबत ग्रामस्थांचे वेळोवेळी आरोग्य विषयावर प्रबोधन करणे महिला मंडळ तसेच बचत गट यांच्या आरोग्यविषयक जागृती करणे.. आढावा घेत राहणे. या प्राथमिक गोष्टी ग्रामीण स्तरावर केल्यास गावातील ५०% तरी आरोग्य हे सुधारण्यास सहकार्य होऊ शकेल. याच सामाजिक बांधिलकीने संस्थेच्या या लढ्यात सहभागी व्हा! एकसघ व्हा! विकासाची उंची गाठा!
Probably the best thing I have read on this topic in the past month, and a stop at vanillavault extended that ranking, the casual ranking of recent reading is informal but real and this site has been winning those rankings for me on this topic specifically over the last several weeks of regular reading sessions.
Probably worth setting aside a longer block to read more carefully than I can right now, and a stop at rentgpuserver confirmed the longer block plan, the impulse to schedule dedicated time for a sites archive is itself a measure of trust and this site has earned that scheduling impulse from me clearly today actually.
Now considering writing a longer note about the post somewhere, and a look at penpavilion added more material for that note, content that prompts me to write rather than just consume is content with generative energy and this site is producing that generative effect for me at a higher rate than most sources.
Comfortable reading experience throughout, no jarring tone shifts and no awkward formatting, and a look at quoravia kept that smooth feel going, the kind of editorial polish that goes unnoticed when present but glaring when absent is something this site has clearly invested in across the broader content as well which deserves recognition.
Solid value for anyone willing to read carefully, and a look at labelandship extends that value across the rest of the site, this is the kind of place that rewards return visits rather than offering everything in a single splashy post and then leaving readers nothing to come back for later which is unfortunately common.
Glad I gave this a chance instead of bouncing on the headline, and after marinermerchant I was certain I had made the right call, snap judgements based on titles miss a lot of good content and this is a reminder to slow down and check things out before scrolling past in a hurry.
A well calibrated piece that knew its scope and stayed inside it, and a look at embroideryemporium maintained the same scope discipline, scope creep is one of the failure modes of long blog posts and this site has clearly invested in the editorial discipline to prevent it which shows up in tightly contained pieces.
Speaking carefully because I do not want to overstate things this site is genuinely above average across multiple measurements, and a stop at devstream continued the above average performance, the calibration of judgement against potential overstatement is something I take seriously and this site clears the higher bar even after that calibration applies.
Skimmed first and then went back to read carefully, and the careful read paid off in places I had missed, and a stop at jetsaas got the same treatment, the rare site whose content rewards a second pass is content I want more of in my regular rotation rather than disposable single read articles.
Skipped past the first paragraph thinking it was setup and had to come back when the rest referenced it, and a stop at blog33reflect similarly rewarded careful reading from the start, content where every paragraph carries weight is content I now know to read from the beginning rather than skipping ahead.
Picked a friend mentally as the audience for this and decided to send the link, and a look at blog44where confirmed the send was the right choice, choosing whom to share content with is a small act of curation that I take more seriously than the public sharing most platforms encourage these days online.
Glad the writer did not feel compelled to cover every possible angle of the topic, focus is a virtue, and a stop at metricmeadow reflected the same disciplined scope, knowing what to leave out is half of what makes good writing good and this post has clearly been edited with that principle in mind.
Liked the way the post got out of its own way, and a stop at vectooria extended that invisible craft, the best writing you barely notice while reading because it is doing its work without drawing attention to itself and this site has clearly mastered that disappearing act across the pieces I have read.
Bookmark earned and the bookmark feels like a permanent addition rather than a maybe, and a look at silverstride confirmed that permanent status, the difference between durable bookmarks and ephemeral ones is something I have learned to feel quickly and this site triggered the durable feeling almost immediately during my first read here.
Thank you for not assuming the reader already knows everything, the explanations meet me where I am, and a look at layoutlounge did the same, that consideration is what makes a site feel welcoming rather than gatekeepy which is sadly the default mood across the modern web today for most subjects covered.
The use of plain language without dumbing down the topic was really well done, and a look at movievault continued in that same accessible style, this is something many technical writers fail at because they either confuse their readers or condescend to them but here neither problem appears at all which is impressive really.
Worth marking the moment when reading this clicked into something useful for my own work, and a look at auditamber extended that practical click, content that connects to my actual life rather than just being interesting is content with the highest kind of value and this site is generating that connection at a high rate.
Reading this in a relaxed evening setting was a small pleasure, and a stop at blog33nearly extended the pleasant evening reading, content that fits the tone of relaxed time without becoming forgettable is what I look for in evening reading and this site has the right tone for that particular slot in my daily reading routine.
Generally my comment to other readers about new sites is to wait and see but for this one I would jump to recommend now, and a look at bandwidthbarn reinforced that early recommendation, the speed at which a site earns my recommendation is itself a quality signal and this one has earned mine quickly clearly.
Closed several other tabs to focus on this one as I read, and a stop at apparelarch held my undivided attention the same way, content that earns full focus in an attention environment full of competing pulls is content doing something genuinely well and the team behind it deserves recognition for that achievement consistently.